Sáng 24/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, với 471/472 (chiếm 94,20%) đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi).
Bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở
Trước khi biểu quyết, báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã tổ chức chỉ đạo, chỉnh lý toàn diện dự thảo Luật, bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, tính hợp hiến, thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Đồng thời, thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.
Dự thảo Luật cũng tập trung khắc phục những vướng mắc của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, hoàn thiện cơ sở pháp lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải và quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở, góp phần phòng ngừa tranh chấp, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, tăng cường đồng thuận trong cộng đồng dân cư.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, về bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở, bổ sung 1 điều mới quy định về bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở như thể hiện trong dự thảo Luật.
Theo đó, Điều 5 của Luật về bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở quy định, hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan khác có trách nhiệm giữ bí mật nhà nước, bí mật thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh của các bên và thông tin khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.
Trong quá trình hòa giải, không được ghi âm, ghi hình; hòa giải viên, các bên chỉ được ghi chép để phục vụ cho việc hòa giải và phải bảo mật nội dung đã ghi chép, trừ trường hợp các bên có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định khác.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạm quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Bầu hòa giải viên có thể kết hợp nhiều hình thức
Về tiêu chuẩn của hòa giải viên. Dự thảo Luật lược bỏ từ "thường xuyên" trong cụm từ "cư trú thường xuyên tại cơ sở" nhằm mở rộng phạm vi người được lựa chọn vào danh sách bầu hòa giải viên và bảo đảm thống nhất với Luật Cư trú.
Đồng thời, bổ sung tiêu chuẩn "có năng lực hành vi dân sự đầy đủ"; bổ sung tại khoản 5 Điều 8 quy định về các trường hợp không đủ tiêu chuẩn làm hòa giải viên, bao gồm người đang trong thời hạn thi hành quyết định xử lý kỷ luật, trong thời gian bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính, người đang chấp hành án hình sự hoặc chưa được xóa án tích để bảo đảm chặt chẽ.
Về bầu hòa giải viên, dự thảo Luật kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, đồng thời bổ sung một số nội dung nhằm bảo đảm tốt hơn tính dân chủ, công khai, minh bạch và phù hợp với thực tiễn, như: quy định để xử lý trường hợp số người đạt điều kiện được công nhận làm hòa giải viên nhiều hơn số lượng cần kiện toàn; việc bầu hòa giải viên có thể kết hợp nhiều hình thức, thay vì chỉ bằng một trong các hình thức như tại dự thảo Luật đã trình Quốc hội.
Về nghĩa vụ của hòa giải viên, Tổ trưởng tổ hòa giải. Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật bổ sung nghĩa vụ của hòa giải viên về phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong trường hợp nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên và của những người khác tham gia hòa giải; nghĩa vụ của hòa giải viên trong việc đề xuất Ủy ban nhân dân cấp xã hỗ trợ bố trí người phiên dịch theo đề nghị của các bên.
Bổ sung nghĩa vụ của Tổ trưởng tổ hòa giải trong việc thực hiện thủ tục đề nghị thanh toán thù lao theo vụ, việc hòa giải cho người được mời trực tiếp tham gia hòa giải; bổ sung quy định về trường hợp thôi làm Tổ trưởng tổ hòa giải nhưng không thôi làm hòa giải viên để phù hợp với thực tế.
Về trách nhiệm quản lý nhà nước trong hòa giải ở cơ sở. Dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng không quy định cụ thể nội dung quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở mà giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.
Đồng thời, bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy và phân công, phân cấp trong từng giai đoạn.
Đối với trách nhiệm của UBND các cấp, dự thảo Luật quy định chung về trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời xác định một số nhiệm vụ cụ thể của Ủy ban nhân dân các cấp trong phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, bảo đảm phát huy vai trò của Mặt trận trong tổ chức, triển khai công tác hòa giải ở cơ sở.
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Hoàng Bích - Hữu Thắng/Người đưa tin
