Độc giả đề nghị Bộ Tài chính hướng dẫn cách hạch toán kế toán nghiệp vụ ghi nhận truy thu thuế GTGT, thuế TNDN, phạt chậm nộp và phạt vi phạm hành chính sau khi có Quyết định xử phạt của Cơ quan thuế.
Trường hợp đang phát sinh tại Công ty như sau: Trong năm 2026, Cơ quan thuế đã thực hiện kiểm tra quyết toán thuế năm 2022 của Công ty. Sau quá trình kiểm tra, Cơ quan thuế đã loại trừ một số chi phí và xác định là chi phí không được trừ, dẫn đến Công ty bị giảm thuế GTGT mua vào được khấu trừ, tăng tổng lợi nhuận trước thuế.
Sau đó, Cơ quan thuế ra Quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, theo đó, Công ty phải nộp tiền: truy thu thuế TNDN là 3,205 tỷ đồng; truy thu thuế GTGT là 1,285 tỷ đồng; phạt chậm nộp thuế TNDN là 1,190 tỷ đồng; phạt chậm nộp thuế GTGT là 575 triệu đồng; phạt vi phạm hành chính là 923 triệu đồng.
Doanh nghiệp là công ty cổ phần, đã thực hiện phân phối hết lợi nhuận các năm trước, chi trả cổ tức cho cổ đông, trích lập các quỹ theo quy định. Vậy, công ty phải hạch toán kế toán như thế nào để phù hợp với Chế độ và Chuẩn mực kế toán hiện hành.
Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có ý kiến như sau:
1. Đối với các khoản chi phí không được coi là chi phí tính thuế TNDN theo quy định của Luật thuế và khoản tiền phạt
- Tại điểm a khoản 1 Tài khoản 811 - Chi phí khác trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Thông tư 99) quy định:
“Tài khoản này phản ánh những khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của các doanh nghiệp. Chi phí khác của doanh nghiệp có thể gồm:
...
- Tiền phạt phải trả do vi phạm hợp đồng kinh tế, phạt hành chính;
...”
- Tại điểm b khoản 1 Tài khoản 811 - Chi phí khác trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99 quy định:
“Các khoản chi phí không được coi là chi phí tính thuế TNDN theo quy định của Luật thuế nhưng có đầy đủ hóa đơn chứng từ và đã hạch toán đúng theo Chế độ kế toán thì không được ghi giảm chi phí kế toán mà chỉ điều chỉnh trong quyết toán thuế TNDN để làm tăng số thuế TNDN phải nộp.”
Căn cứ vào các quy định nêu trên, các khoản chi phí có đủ hóa đơn, chứng từ và đã hạch toán đúng chế độ kế toán nhưng không được tính vào chi phí được trừ thì doanh nghiệp không được ghi giảm chi phí kế toán mà chỉ điều chỉnh trong quyết toán thuế TNDN.
Khi doanh nghiệp nhận được quyết định xử phạt hành chính của cơ quan thuế, doanh nghiệp hạch toán kế toán khoản tiền phạt vào chi phí khác và ghi tăng khoản phải nộp nhà nước, cụ thể:
Nợ TK 811 - Chi phí khác
Có TK 333 - Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước (3339)
2. Đối với khoản thuế TNDN và thuế GTGT bị truy thu thêm
- Tại điểm b khoản 1 Tài khoản 821 - Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99 quy định:
“...
- Trường hợp phát hiện sai sót không trọng yếu liên quan đến khoản thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của các năm trước, doanh nghiệp được hạch toán tăng (hoặc giảm) số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của các năm trước vào chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành của năm phát hiện sai sót.
- Đối với các sai sót trọng yếu, doanh nghiệp điều chỉnh hồi tố theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 - Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót.
...”
- Tại điểm d khoản 1 Tài khoản 421 - Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99 quy định:
“Khi áp dụng hồi tố do thay đổi chính sách kế toán và điều chỉnh hồi tố các sai sót trọng yếu của các năm trước nhưng năm nay mới phát hiện dẫn đến phải điều chỉnh số dư đầu năm phần lợi nhuận sau thuế chưa phân phối thì doanh nghiệp phải điều chỉnh tăng hoặc giảm số dư đầu năm của TK 4211 - Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối năm trước trên sổ kế toán và điều chỉnh tăng hoặc giảm chỉ tiêu “Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối” trên Báo cáo tình hình tài chính theo quy định tại Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 - Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 17 - Thuế thu nhập doanh nghiệp.”
Căn cứ vào các quy định nêu trên, doanh nghiệp tự xác định mức độ trọng yếu của khoản truy thu bổ sung thuế TNDN để điều chỉnh cho phù hợp:
- Trường hợp khoản thuế TNDN và thuế GTGT bị truy thu bổ sung này không phải là sai sót trọng yếu, doanh nghiệp ghi nhận khoản thuế bị truy thu vào kỳ nhận được quyết định truy thu, xử phạt:
+ Đối với số thuế TNDN bị truy thu, ghi: Nợ TK 8211/ Có TK 3334
+ Đối với số thuế GTGT bị truy thu, ghi: Nợ TK 811/ Có TK 3331
- Trường hợp khoản thuế TNDN bị truy thu bổ sung này là sai sót trọng yếu, doanh nghiệp điều chỉnh hồi tố theo quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 - Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót, theo đó doanh nghiệp thực hiện điều chỉnh tăng số đầu kỳ của chỉ tiêu Thuế và các khoản phải nộp nhà nước, đồng thời điều chỉnh số đầu kỳ của chỉ tiêu LNST chưa phân phối trên Báo cáo tình hình tài chính tùy thuộc vào từng tình huống cụ thể của doanh nghiệp:
+ Nếu doanh nghiệp đang có lãi lũy kế (TK 421 có số dư Có): Điều chỉnh giảm số dư đầu kỳ của chỉ tiêu LNST chưa phân phối.
+ Nếu doanh nghiệp đang lỗ lũy kế hoặc đã chia hết LNST (TK 421 không có số dư hoặc có số dư Nợ): Điều chỉnh tăng số dư đầu kỳ (ghi bằng số âm) của chỉ tiêu LNST chưa phân phối.
Hải My