Ngăn chặn hàng giả, hàng nhái trên không gian mạng - Bài 1: Khi “ma trận” bủa vây

“Ma trận” hàng giả, hàng nhái bủa vây 

Hơn 70.000 hũ yến chưng giả, tương đương hơn 15 tấn thành phẩm, được quảng cáo rầm rộ trên Facebook bằng hàng chục fanpage, livestream mỗi ngày với những lời cam kết "yến cao cấp", "hàm lượng tổ yến lên tới 70%". Trước đó không lâu, gần 16.000 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu Yến sào Khánh Hòa cũng bị lực lượng chức năng phát hiện, thu giữ tại Đồng Tháp.

Cùng một sản phẩm, hai vụ án liên tiếp trong tháng 6/2026 bị triệt phá không chỉ cho thấy thủ đoạn làm hàng giả ngày càng tinh vi mà còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại: không gian mạng đang trở thành "đầu ra" của hàng giả. Thay vì len lỏi qua các kênh phân phối truyền thống, các đối tượng chuyển sang lập fanpage, chạy quảng cáo, tổ chức livestream và mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử để tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi cả nước.

Theo thông tin điều tra vụ 70.000 hũ yến chưng tại Thanh Hóa, các đối tượng đã lập hàng chục fanpage Facebook, quảng cáo rầm rộ và livestream giới thiệu sản phẩm là yến chưng cao cấp. Trong khi đó, giá gia công mỗi hũ chỉ dao động từ 6.000-9.000 đồng. Cơ quan chức năng xác định các đối tượng không chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu cũng như quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm, nhưng trên bao bì lại ghi nơi sản xuất tại tỉnh Khánh Hòa nhằm tạo sự nhầm lẫn về xuất xứ.

Không chỉ riêng mặt hàng yến sào, thời gian qua hàng loạt vụ việc quy mô lớn cũng liên tiếp bị phát hiện như 12 tấn gạo giả tại Ninh Bình, 25 tấn mỹ phẩm giả có nguồn gốc Trung Quốc tuồn vào Việt Nam hay đường dây tiêu thụ hơn 220.000 chai dầu nhớt giả thông qua các sàn thương mại điện tử Shopee, Lazada. Điểm chung của các vụ việc là hàng hóa vi phạm chủ yếu được tiêu thụ qua các nền tảng số - nơi hoạt động kinh doanh phát triển mạnh nhưng cũng bộc lộ nhiều khoảng trống trong công tác quản lý.

Thực tế, tình trạng này diễn ra trong bối cảnh thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), năm 2025 quy mô thị trường thương mại điện tử đạt khoảng 32 tỷ USD, tăng hơn 25,5% so với năm trước, chiếm khoảng 12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là một trong những thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất ASEAN và nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử cao nhất thế giới.

Sự bùng nổ này mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp mở rộng thị trường, song đồng thời cũng khiến môi trường kinh doanh số trở thành "mảnh đất màu mỡ" để hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ len lỏi, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể mở gian hàng trực tuyến và tiếp cận hàng triệu khách hàng. Chính sự thuận tiện này cũng vô tình tạo ra những kẽ hở để các đối tượng lợi dụng.

Các chiêu thức như "sale sốc", flash sale giới hạn thời gian được sử dụng để đánh vào tâm lý săn hàng giá rẻ của người tiêu dùng. Để tạo dựng lòng tin, nhiều đối tượng còn lợi dụng hình ảnh của KOL, KOC để quảng bá sản phẩm kém chất lượng dưới mác "hàng xách tay", "hàng xuất dư", đồng thời sử dụng giấy tờ kiểm định đã hết hiệu lực hoặc chỉnh sửa nhằm qua mặt hệ thống.

Chỉ cần gõ các từ khóa như "mỹ phẩm xách tay" hay "quần áo", người tiêu dùng có thể nhận được hàng trăm nghìn kết quả là các trang cá nhân, hội nhóm bán hàng với mức giá hấp dẫn nhưng thông tin về chủ thể kinh doanh, nguồn gốc xuất xứ lại rất mập mờ.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Đăng Sinh - Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam nhận định, vấn nạn hàng giả, hàng nhái và đặc biệt là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên các nền tảng số đang là vấn đề rất nhức nhối.

Dẫn số liệu 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã xử lý khoảng 9.000 sản phẩm vi phạm và phát hiện khoảng 2.000 gian hàng, sàn giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật, ông Sinh cho rằng đây là kết quả đáng ghi nhận nhưng mới chỉ là "phần nổi của vấn đề".

"Bởi lẽ, một gian hàng bị khóa hôm nay có thể nhanh chóng 'tái sinh' dưới một tên gọi khác vào ngày mai nếu chưa xác định được chủ thể thực sự đứng sau, chưa kiểm soát được dòng tiền, kho hàng và mạng lưới phân phối", ông Sinh nói.

Theo ông, các đối tượng lợi dụng nền tảng số để bán hàng giả thường hoạt động theo kiểu "du kích", bán hàng trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng thay đổi địa điểm, thay đổi thông tin hoặc xóa dấu vết nhằm né tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Đây cũng là lý do việc xử lý hành vi kinh doanh hàng giả trên môi trường số hiện vẫn đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý do tính chất liên ngành và phương thức hoạt động ngày càng tinh vi.

Doanh nghiệp “kêu cứu”

Nếu người tiêu dùng là đối tượng chịu rủi ro trực tiếp khi mua phải hàng giả thì doanh nghiệp chân chính lại là bên phải gánh chịu những thiệt hại lâu dài về doanh thu, thương hiệu và uy tín.

Là một trong những doanh nghiệp nhiều năm đối mặt với tình trạng bị làm giả thương hiệu, Công ty Yến sào Khánh Hòa đang chứng kiến những tác động rõ nét từ tình trạng gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo doanh nghiệp, tình trạng sản xuất, kinh doanh yến giả, yến nhái diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương trong thời gian qua đã gây ra nhiều hệ lụy, từ thiệt hại về kinh tế đến ảnh hưởng uy tín và giá trị thương hiệu của ngành yến sào. Sự xuất hiện của các sản phẩm giả mạo, kém chất lượng khiến niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm chính hãng bị suy giảm, đồng thời làm ảnh hưởng đến giá trị của quy trình khai thác, chế biến được thực hiện theo các tiêu chuẩn chất lượng của ngành yến sào.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi một doanh nghiệp, thương hiệu yến sào Việt Nam cũng đối mặt với nguy cơ bị ảnh hưởng hình ảnh trên thị trường trong và ngoài nước khi bị gắn với các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp chân chính.

Bà Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Yến sào Khánh Hòa cho rằng: "Đã đến lúc Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và bộ tiêu chuẩn bắt buộc để các sản phẩm yến sào được bảo vệ. Nếu không kiểm soát tốt từ gốc, ngành yến sào sẽ rất khó bảo vệ được thương hiệu quốc gia. Thương hiệu Yến sào Khánh Hòa là kết quả của hàng chục năm xây dựng, phát triển, được thị trường trong và ngoài nước công nhận nên rất cần được bảo vệ đúng mức. Chúng tôi mong muốn Chính phủ và các bộ, ngành sớm hoàn thiện thể chế pháp lý, xử lý nghiêm vi phạm và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp Việt".

Ở góc độ lập pháp, Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng cần phân biệt rõ giữa hàng giả và hàng nhái. Theo ông, nhiều trường hợp hiện nay là hàng nhái mẫu mã các thương hiệu nổi tiếng và người bán công khai thừa nhận đây không phải hàng chính hãng. Tuy nhiên, đối với nhóm hàng thực phẩm, việc làm giả, làm nhái đặc biệt nguy hiểm vì tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Đối với các mặt hàng tiêu dùng như túi xách, giày dép hay thắt lưng, dù có những sản phẩm người bán công khai là hàng nhái thì vẫn phải xem xét trách nhiệm về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nếu thương hiệu đã được đăng ký bảo hộ tại Việt Nam.

Đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh, các sản phẩm hàng nhái tràn lan trên các phiên livestream và sàn thương mại điện tử đang gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp. Khi một sản phẩm chính hãng có giá khoảng 1 triệu đồng nhưng hàng nhái có mẫu mã tương tự chỉ được bán với giá khoảng 800.000 đồng trên môi trường mạng, doanh thu của doanh nghiệp chân chính sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, đồng thời uy tín thương hiệu cũng dần bị bào mòn.

Theo Đại biểu, các cơ quan chức năng, đặc biệt là lực lượng Quản lý thị trường thuộc Bộ Công Thương cần quyết liệt hơn trong công tác kiểm tra, xử lý. Khi có đơn khiếu nại từ chủ sở hữu thương hiệu, các cơ quan quản lý và tòa án cần phối hợp chặt chẽ để xử lý nghiêm các đối tượng trục lợi từ hành vi xâm phạm nhãn hiệu của người khác.

Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng với tốc độ cao, cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số không còn là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý hay doanh nghiệp. Khi các đối tượng vi phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động, lập nhiều tài khoản, thay đổi thông tin gian hàng và lợi dụng sức lan tỏa của mạng xã hội để tiếp cận người tiêu dùng, việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao trách nhiệm của các nền tảng số và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng thực thi đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh và quyền lợi của người tiêu dùng.

(Còn tiếp)

Phạm Thị Thanh Loan/Người đưa tin