Phân cấp mạnh cho địa phương trong quản lý quốc lộ
Một trong những sửa đổi đáng chú ý là tiếp tục phân cấp mạnh cho UBND các tỉnh, thành phố quản lý các quốc lộ qua địa phương.
Theo đó, các tuyến đường quốc lộ thuộc quy hoạch mạng lưới đường bộ bao gồm Quốc lộ trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, trừ Quốc lộ 1, Đường Hồ Chí Minh, quốc lộ có cấp kỹ thuật là đường cao tốc, quốc lộ có yêu cầu đặc biệt về bảo đảm quốc phòng, an ninh và các trường hợp khác theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ được phân cấp để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý.
Việc phân cấp cũng bao gồm các công trình kết cấu hạ tầng gắn với tuyến quốc lộ như cầu, hầm, bến phà. Đối với các công trình nằm trên địa bàn từ hai tỉnh, thành phố trở lên, Bộ Xây dựng sẽ lấy ý kiến các địa phương liên quan trước khi quyết định giao một địa phương quản lý.
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với quốc lộ được phân cấp. Theo đó, UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý, đầu tư, xây dựng theo quy hoạch được duyệt; quyền, trách nhiệm của cơ quan chủ quản đối với dự án đầu tư xây dựng quốc lộ được phân cấp quản lý trên địa bàn, trừ trường hợp dự án đầu tư giao Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc cơ quan khác là cơ quan chủ quản theo quy định của pháp luật có liên quan; thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật đối với dự án đầu tư theo phương thức PPP; thực hiện các quyền, nghĩa vụ khác về đầu tư, xây dựng theo quy định của pháp luật. Tổ chức thực hiện quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ; quản lý, sử dụng, vận hành, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ theo quy định của pháp luật về đường bộ, pháp luật về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và quy định khác của pháp luật có liên quan; Bảo đảm kết nối giao thông đồng bộ về tải trọng, khổ giới hạn của đường bộ, phương tiện tham gia giao thông trên đoạn quốc lộ được phân cấp quản lý với các tuyến đường bộ trong quy hoạch mạng lưới đường bộ và bảo đảm kết nối giao thông thuận lợi với các tuyến đường khác trong khu vực; Định kỳ trước ngày 10 tháng 6 và ngày 10 tháng 12 hằng năm, báo cáo Bộ Xây dựng tình hình đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác, sử dụng, bảo trì, bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ là quốc lộ được phân cấp.
Về phía Bộ Xây dựng, Chính phủ giao trách nhiệm bàn giao tuyến đường và tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ cho địa phương; kiểm tra, hướng dẫn việc đầu tư, xây dựng, quản lý, khai thác, bảo trì và bảo đảm an toàn giao thông đối với các tuyến quốc lộ đã phân cấp.
Bộ Xây dựng cũng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng phương án phân bổ nguồn thu phí sử dụng đường bộ thu qua đầu phương tiện để bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương phục vụ công tác quản lý, bảo trì quốc lộ và các tuyến đường khác do địa phương quản lý.
Nguồn vốn đầu tư, xây dựng, quản lý, khai thác và bảo trì các tuyến quốc lộ được phân cấp sẽ được thực hiện theo quy định của Luật Đường bộ và các quy định liên quan về ngân sách nhà nước, đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP và quản lý tài sản công. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Trường hợp địa phương không bảo đảm nguồn lực hoặc phát sinh nhu cầu cần thiết khác, UBND cấp tỉnh có thể đề nghị Bộ Xây dựng tiếp nhận lại tuyến quốc lộ đã được phân cấp quản lý.
Nghị định cũng quy định cụ thể trách nhiệm giữa các địa phương trong trường hợp triển khai dự án quốc lộ đi qua từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên, bao gồm cả dự án đầu tư công và dự án thực hiện theo phương thức PPP, nhằm bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện, quản lý, khai thác và bàn giao công trình.
Quy định rõ việc điều chỉnh loại đường theo cấp quản lý
Nghị định số 241/2026/NĐ-CP đồng thời sửa đổi Điều 7 về điều chỉnh loại đường theo cấp quản lý.
Theo quy định mới, Bộ Xây dựng quyết định điều chỉnh quốc lộ thành đường địa phương hoặc điều chỉnh đường địa phương, đường khác thành quốc lộ trong các trường hợp phù hợp với quy hoạch mạng lưới đường bộ và quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ được phê duyệt.
Cụ thể: Tuyến, đoạn tuyến quốc lộ điều chỉnh thành đường địa phương đối với các trường hợp: không có trong quy hoạch mạng lưới đường bộ, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ được duyệt, trừ trường hợp quốc lộ có yêu cầu đặc biệt về bảo đảm quốc phòng, an ninh; đã đầu tư xây dựng tuyến tránh thay thế phù hợp với quy hoạch mạng lưới đường bộ, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ được duyệt;
Tuyến, đoạn tuyến đường địa phương và đường bộ khác có trong quy hoạch mạng lưới đường bộ, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ được duyệt thì điều chỉnh thành quốc lộ.
Đối với các loại đường địa phương, UBND cấp tỉnh quyết định điều chỉnh theo cấp quản lý khi có thay đổi về quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn hoặc các quy hoạch liên quan.
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của Cục Đường bộ Việt Nam và Sở Xây dựng trong việc rà soát, lập hồ sơ đề nghị điều chỉnh loại đường theo cấp quản lý.
Thủ tục giải quyết được rút gọn với thời gian kiểm tra hồ sơ trong 2 ngày làm việc và thời hạn thẩm định, ban hành quyết định điều chỉnh trong 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Kết quả giải quyết được trả bằng bản điện tử hợp lệ.
Sau khi có quyết định điều chỉnh loại đường, việc điều chuyển tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Bổ sung cơ chế đầu tư mở rộng trạm dừng nghỉ
Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định bổ sung Điều 52a quy định về đầu tư mở rộng các trạm dừng nghỉ đã ký hợp đồng kinh doanh, khai thác.
Theo đó, việc mở rộng trạm dừng nghỉ nhằm hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng, đáp ứng nhu cầu sử dụng dịch vụ ngày càng tăng của người và phương tiện tham gia giao thông.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định sơ bộ nhu cầu và đàm phán với nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp đang khai thác trạm dừng nghỉ về phương án mở rộng. Trường hợp doanh nghiệp hiện hữu tiếp tục đầu tư mở rộng thì phải nộp giá trị nhận nhượng quyền kinh doanh theo quy định bằng hình thức nộp một lần vào ngân sách nhà nước.
Đối với các dự án đường cao tốc đầu tư theo phương thức PPP, nếu việc đàm phán với doanh nghiệp đang khai thác không thành công, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp tục đàm phán với nhà đầu tư dự án đường cao tốc để triển khai phần mở rộng trạm dừng nghỉ. Thời hạn khai thác phần mở rộng phải bảo đảm đồng bộ với thời hạn của hợp đồng dự án PPP.
Trong trường hợp cả hai phương án đàm phán đều không đạt kết quả, cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức lựa chọn nhà đầu tư mới theo quy định của pháp luật về lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất.
Nghị định cũng yêu cầu các nhà đầu tư liên quan phối hợp chặt chẽ nhằm bảo đảm việc khai thác đồng bộ, an toàn giữa tuyến đường cao tốc và trạm dừng nghỉ.
Trình tự, thủ tục đầu tư mở rộng trạm dừng nghỉ sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai, xây dựng và các quy định pháp luật có liên quan.
Nghị định số 241/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Xây dựng
