Thực phẩm không bảo đảm an toàn được ngăn chặn, thu hồi kịp thời
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI. Theo đó, dự án luật được xây dựng theo hướng tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về bảo đảm an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.
Tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm chiếm 73,7% gánh nặng bệnh tật toàn quốc và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Riêng năm 2019, ước tính có khoảng 556.000 ca tử vong, trong đó 81,4% là do các bệnh không lây nhiễm.
Đáng chú ý, 44% trường hợp tử vong là trước 70 tuổi khi còn trong độ tuổi lao động, gây mất năng suất kinh tế, nó chiếm tới 73,7% tổng gánh nặng chi phí bệnh tật, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế nước ta.
Thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Việt Nam hiện có 17 triệu người tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường, 2 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và hơn 180.000 ca ung thư mới/năm.
Các yếu tố nguy cơ trực tiếp như thừa cân béo phì, tăng đường máu, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp có liên hệ chặt với hành vi ăn uống không lành mạnh và tiêu thụ thực phẩm, đồ uống nhiều đường, muối, chất béo bão hòa.
Số liệu từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy 3/5 yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam đến từ hành vi lối sống bao gồm dinh dưỡng không hợp lý, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia, những yếu tố này góp phần lớn vào tử vong và bệnh tật đa nhóm bệnh như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh hô hấp, tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.
Trước những nguy cơ về sức khoẻ, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị áp dụng bắt buộc hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì đối với thực phẩm đóng gói sẵn, do Nhà nước quản lý, nhằm bảo đảm việc triển khai thống nhất và hỗ trợ người tiêu dùng đưa ra lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) cho rằng, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cơ hội quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe người dân, đồng thời củng cố trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến từng người, từng gia đình, bởi mỗi ngày chúng ta đều phải lựa chọn và sử dụng thực phẩm.
"Kỳ vọng lớn nhất của tôi là luật sửa đổi lần này sẽ tạo ra những thay đổi thực chất: nguy cơ được phát hiện sớm hơn; thực phẩm không bảo đảm an toàn được ngăn chặn, thu hồi kịp thời hơn; trách nhiệm quản lý được xác định rõ hơn; và người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn khi xảy ra thiệt hại.
Phân công, phân cấp phải đi cùng năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình, để khi phát sinh vấn đề có thể xác định rõ cơ quan nào phải xử lý, xử lý đến đâu và chịu trách nhiệm như thế nào", đại biểu bày tỏ.
Khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm
Đại biểu Việt Nga cũng đặc biệt quan tâm đến khả năng phòng ngừa của luật. Theo đại biểu, cần kiểm soát tốt các nguy cơ gây ngộ độc, ô nhiễm thực phẩm, đồng thời quan tâm đầy đủ đến những yếu tố dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe khi được tiêu thụ quá mức trong thời gian dài.
"WHO đã lưu ý vai trò của chế độ ăn không lành mạnh đối với gánh nặng bệnh không lây nhiễm và sự cần thiết của các chính sách hỗ trợ người dân lựa chọn thực phẩm tốt hơn.
Vì vậy, minh bạch thông tin, ghi nhãn dinh dưỡng dễ hiểu và bảo vệ trẻ em trước thông tin quảng cáo gây nhầm lẫn là những nội dung tôi muốn được xem xét kỹ. Quyền được biết của người tiêu dùng phải được bảo đảm bằng thông tin mà họ có thể hiểu và sử dụng trong thực tế.
Đồng thời, đại biểu cũng mong luật tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Quy định cần rõ ràng, nhất quán, có thể thực hiện và kiểm tra được.
"Khi doanh nghiệp tuân thủ được bảo vệ, còn hành vi gian dối bị xử lý nghiêm, chúng ta mới xây dựng được một thị trường thực phẩm an toàn và đáng tin cậy", đại biểu Việt Nga nêu rõ.
Bên cạnh đó, đại biểu Việt Nga cho rằng, việc ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì là cần thiết và nên được luật hóa trong lần sửa đổi này, với phạm vi áp dụng, căn cứ khoa học và lộ trình thực hiện rõ ràng.
Theo đại biểu, cần phân biệt bảng thông tin dinh dưỡng với nhãn cảnh báo ở mặt trước. Bảng dinh dưỡng cung cấp các số liệu chi tiết, nhưng để hiểu được những con số ấy, người mua thường cần thời gian và kiến thức nhất định.
Trong khi đó, nhãn mặt trước có thể chuyển thông tin phức tạp thành dấu hiệu dễ nhận biết, giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận ra sản phẩm có hàm lượng cao về những thành phần cần hạn chế. WHO đánh giá đây là công cụ hỗ trợ lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn, đồng thời có thể thúc đẩy nhà sản xuất cải thiện thành phần sản phẩm.
"Tôi cho rằng giá trị của chính sách này nằm ở việc giúp người dân thực hiện quyền lựa chọn trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ và dễ hiểu. Một người mua hàng không thể lúc nào cũng tính toán lượng đường, muối hay chất béo trong từng sản phẩm. Cảnh báo rõ ràng sẽ giúp họ cân nhắc nhanh hơn, nhất là khi lựa chọn thực phẩm cho trẻ em", đại biểu Việt Nga nêu rõ.
Về cách luật hóa, nữ đại biểu đề nghị luật xác lập nghĩa vụ bắt buộc ghi nhãn cảnh báo mặt trước đối với thực phẩm bao gói sẵn thuộc phạm vi áp dụng, khi có hàm lượng các thành phần dinh dưỡng cần hạn chế vượt ngưỡng quy định.
Chính phủ quy định chi tiết nhóm sản phẩm, ngưỡng cảnh báo, mẫu nhãn, vị trí, kích thước và lộ trình thực hiện trên cơ sở bằng chứng khoa học.
Những khái niệm như đường, natri, chất béo bão hòa hay chất béo chuyển hóa phải được xác định cụ thể trong quy định kỹ thuật.
Hệ thống này cần do Nhà nước quy định thống nhất. Nếu chỉ tự nguyện hoặc để mỗi doanh nghiệp lựa chọn một cách thể hiện, người mua sẽ khó so sánh và hiệu quả bảo vệ sức khỏe có thể bị hạn chế.
Đồng thời, cần kiểm tra tính chính xác của thông tin, có thời gian chuyển đổi hợp lý và hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện. Cùng với đó, cần phải truyền thông để người dân hiểu rằng nhãn cảnh báo dinh dưỡng giúp nhận biết thành phần cần hạn chế; nó không đồng nghĩa với kết luận sản phẩm bị ô nhiễm hoặc gây ngộ độc.
"Tôi kỳ vọng chính sách này sẽ góp phần hình thành thói quen tiêu dùng lành mạnh và khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm", đại biểu bày tỏ.
Khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được thông qua, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga kỳ vọng người dân có thể yên tâm hơn với bữa ăn hằng ngày; phụ huynh có thông tin đáng tin cậy khi lựa chọn thực phẩm cho con; doanh nghiệp tuân thủ được cạnh tranh công bằng; cơ quan quản lý có đủ công cụ để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.
"Tôi mong luật quan tâm đến cả kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm và việc hỗ trợ lựa chọn dinh dưỡng lành mạnh, trong đó có nhãn cảnh báo ở mặt trước bao bì.
Một yêu cầu rất quan trọng là chuẩn bị thi hành ngay từ quá trình xây dựng luật. Văn bản hướng dẫn, nhân lực, năng lực kiểm nghiệm, dữ liệu và kinh phí phải được tính toán đồng bộ. Trách nhiệm tổ chức thực hiện và giám sát cũng phải rõ ràng", đại biểu nêu rõ.
Hoàng Thị Bích/Người Đưa Tin
