Sáng 9/8, tiếp tục nội dung chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) tán thành việc tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cơ chế kiểm soát 3 lớp cần được luật hóa rõ hơn để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo ra một khoảng thời gian pháp lý không xác định.
Dự thảo hiện quy định đối với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này lại chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Bày tỏ đồng tình với việc, những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và những vấn đề đặc biệt nhạy cảm thì cần có cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Báo cáo tiếp thu cũng giải trình đây là cơ chế 3 lớp nhằm bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng.
Tuy nhiên, bà Nga cho rằng, dự thảo hiện giao Chính phủ xác định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi Luật chưa xác định rõ những tiêu chí cơ bản để một đề tài bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, cũng chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.
"Đây là vấn đề cần cân nhắc vì một xuất bản phẩm đã hoàn thành đầy đủ quy trình nhưng không được phát hành nếu chưa có ý kiến của cơ quan Nhà nước. Như vậy, thời hạn và trách nhiệm trả lời không phải đơn thuần là thủ tục hành chính mà ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của nhà xuất bản, quyền của tác giả và các quan hệ hợp đồng liên quan", bà Nga nói.
Từ đó, nữ đại biểu đoàn Hải Phòng đề nghị ban soạn thảo quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; đồng thời quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời.
"Nếu cần kéo dài trong trường hợp đặc biệt thì phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định. Có như vậy mới vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nội dung nhạy cảm, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước", bà Nga nói thêm.
Cũng góp ý vào nội dung này, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn Tp.HCM) cho rằng, không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn cơ chế tiền kiểm đối với những vấn đề đặc biệt quan trọng như chủ quyền quốc gia, bản đồ lãnh thổ, lịch sử dân tộc hay đường lối của Đảng.
Tuy nhiên, vấn đề cần làm rõ là ai xác định danh mục, tiêu chí nào được áp dụng, thời hạn xem xét bao lâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm nếu không trả lời đúng hạn và nhà xuất bản có được phát hành khi hết thời hạn hay không.
Đặc biệt, theo đại biểu Trung, các nội dung quyết định bản chất của cơ chế hạn chế này hiện vẫn được giao Chính phủ quy định. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định nhóm đặc thù, thẩm quyền yêu cầu thẩm định, thời gian tối đa, trách nhiệm của cơ quan thẩm định, cơ chế xử lý khi hết thời hạn, quyền giải trình và quyền yêu cầu xem xét lại của nhà xuất bản.
Đại biểu kiến nghị chỉ áp dụng tiền kiểm đối với một danh mục hẹp, dựa trên các tiêu chí rủi ro được luật xác định. Với đa số xuất bản phẩm, cần chuyển thực chất sang cơ chế nhà xuất bản chịu trách nhiệm, dữ liệu minh bạch, lưu chiểu điện tử và hậu kiểm dựa trên rủi ro.
"Nếu gọi là hậu kiểm thì thực sự phải là hậu kiểm. Còn tiền kiểm đối với nhóm đặc biệt thì chính luật phải xác định thật hẹp, thật minh bạch, có thời hạn", đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn Tp.Huế) nói rằng, nếu đã sửa Luật để đáp ứng một giai đoạn phát triển mới thì không nên chỉ sửa những gì đang vướng hôm nay mà cần thiết kế được những nguyên tắc đủ bền vững cho những thay đổi của 10 năm tới, 15 năm tới.
Hiện dự thảo Luật cho phép nhà xuất bản quyết định thời điểm phát hành sau hoàn thành lưu chiểu trong thời hạn 12 tháng. Đồng tình với hướng giảm tiền kiểm, tăng sự tự chịu trách nhiệm và hậu kiểm, song để không tạo khoảng trống pháp lý, đại biểu Sửu đề nghị bổ sung quy định "khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện dấu hiệu rõ ràng về vi phạm thì được yêu cầu tạm dừng phát hành theo trình tự, thời hạn do luật định".
Nguyễn Thu Huyền/Người Đưa Tin
