Lưu ý rủi ro khi PNJ thanh toán tiền mua kim cương trong 120 ngày

Thỏa thuận dân sự nhưng phải thực hiện đúng cam kết

Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) đang đứng trước áp lực từ làn sóng người dân đổ xô đi bán lại trang sức, đặc biệt là kim cương sau khủng hoảng từ việc cựu Giám đốc Công ty Giám định PNJ (P-Lab) bị bắt vì liên quan đến đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương.

Theo chính sách được PNJ công bố áp dụng từ chiều 21/7, khi khách hàng bán lại kim cương, doanh nghiệp sẽ thanh toán thành 5 đợt trong thời gian 120 ngày. Cụ thể, đợt đầu thanh toán 10% ngay khi giao dịch; sau 30 ngày thanh toán 20%; sau 60 ngày thanh toán 25%; sau 90 ngày thanh toán 25% và sau 120 ngày thanh toán 20% còn lại.

Khách hàng cũng có thể lựa chọn kết hợp giữa nhận tiền và quy đổi một phần giá trị sang sản phẩm của PNJ. Phần quy đổi sẽ được hưởng ưu đãi theo từng nhóm sản phẩm, còn phần nhận bằng tiền vẫn thực hiện theo lộ trình 120 ngày.

Trao đổi với PV, luật sư Nguyễn Công Tín (Công ty Luật AMI, Đoàn Luật sư Tp.Đà Nẵng) cho biết, pháp luật hiện hành không có quy định buộc doanh nghiệp phải mua lại kim cương đã bán cho khách hàng. Việc mua lại hoàn toàn phụ thuộc vào chính sách kinh doanh và thỏa thuận giữa các bên.

Theo luật sư, về bản chất đây là quan hệ dân sự, được điều chỉnh bởi nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đã cam kết mua lại kim cương với những điều kiện cụ thể thì cam kết đó có giá trị ràng buộc và doanh nghiệp có nghĩa vụ thực hiện. Trường hợp vi phạm, khách hàng có quyền yêu cầu doanh nghiệp tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự.

Luật gia Dương Đình Khuyến - Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Hội Luật gia Việt Nam) cũng cho rằng, thời hạn thanh toán 120 ngày là nội dung do các bên tự thỏa thuận, miễn không trái quy định của pháp luật và đạo đức xã hội. Tuy nhiên, thời gian thanh toán càng kéo dài thì rủi ro đối với khách hàng càng lớn nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết.

Theo ông Khuyến, khi phát sinh việc chậm thanh toán, các bên trước hết có thể tiếp tục thương lượng, thống nhất gia hạn thời gian thực hiện nghĩa vụ. Nếu không đạt được thỏa thuận hoặc doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết, khách hàng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, yêu cầu bồi thường thiệt hại (nếu có căn cứ) và khởi kiện ra Tòa án để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. 

Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp bằng con đường tố tụng thường kéo dài và phát sinh chi phí nên các bên cần ưu tiên thực hiện đúng cam kết hoặc thương lượng để hạn chế tranh chấp.

Chuyển sang hình sự nếu gian dối, lừa đảo

Theo luật sư Nguyễn Công Tín, trong bối cảnh giao dịch hoàn toàn là quan hệ dân sự, việc khách hàng giao kim cương nhưng phải chờ tới 120 ngày mới nhận đủ tiền có thể phát sinh nhiều rủi ro như: Doanh nghiệp chậm hoặc không thanh toán đúng cam kết, chiếm dụng vốn, khó chứng minh tình trạng rủi ro về chứng minh khi xảy ra tranh chấp (đã giao loại kim cương nào, chất lượng như thế nào; giá trị bao nhiêu?…).

Hay, kim cương giao cho doanh nghiệp có thể bị đánh tráo, trao đổi nhằm che giấu tội phạm; thậm chí khách hàng có thể đối mặt với nguy cơ vừa mất tiền, vừa mất kim cương nếu doanh nghiệp "làm ẩu", thiếu đạo đức, coi thường pháp luật.

Để hạn chế rủi ro, luật sư Tín khuyến nghị khách hàng cần lưu giữ đầy đủ giấy kiểm định chất lượng kim cương, lập biên bản giao nhận chi tiết và có thể cân nhắc sử dụng bên thứ ba uy tín làm trung gian lưu giữ tài sản. Kim cương phải được niêm phong có chữ ký của đại diện các bên gồm doanh nghiệp, khách hàng và bên thứ ba trung gian, có biên bản giao nhận đầy đủ.

Đồng thời, hợp đồng cần quy định rõ thời điểm chuyển quyền sở hữu, chế tài khi doanh nghiệp chậm thanh toán như lãi chậm trả, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và quyền nhận lại kim cương nếu doanh nghiệp vi phạm cam kết.

Luật sư Nguyễn Công Tín lưu ý, các phân tích về nghĩa vụ mua lại kim cương, thời hạn thanh toán 120 ngày hay quyền khởi kiện của khách hàng chỉ được đặt ra trong trường hợp đây là giao dịch dân sự thông thường, tức doanh nghiệp và khách hàng tự nguyện giao kết, không có hành vi gian dối hoặc vi phạm pháp luật trong quá trình kinh doanh.

Tuy nhiên, nếu quá trình điều tra xác định doanh nghiệp có hành vi cố ý đưa ra thông tin sai sự thật về chất lượng, nguồn gốc hoặc giá trị kim cương nhằm khiến khách hàng tin tưởng để giao dịch, thì bản chất vụ việc sẽ không còn đơn thuần là tranh chấp dân sự. 

Khi đó, tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét dấu hiệu của tội Lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự hoặc tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Trong trường hợp vụ việc được xử lý theo hướng hình sự, quyền lợi của người mua sẽ không chỉ được giải quyết thông qua việc khởi kiện dân sự độc lập mà còn được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ làm rõ thiệt hại, trách nhiệm bồi thường và nghĩa vụ hoàn trả tài sản hoặc số tiền mà khách hàng đã thanh toán để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại theo quy định của pháp luật.

Đặng Ngọc Thủy/Người Đưa Tin