Phát triển đo lường phục vụ nâng cao tự chủ của nền kinh tế
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 17/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Phát biểu tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH Tp.Hà Nội), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, đây là hai lĩnh vực có sự phát triển nhanh, trong khi các quy định pháp luật chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn, đòi hỏi phải được nghiên cứu, sửa đổi một cách kỹ lưỡng, tổng thể.
Đối với dự án luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tính chất chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và năng lực phát triển của đất nước. Từ tiền điện, tiền nước đến chất lượng sản phẩm công nghệ, các giao dịch và hoạt động quản lý đều cần kết quả đo chính xác, đáng tin cậy.
Sai lệch về đo lường không chỉ gây thiệt hại cho người dân, ảnh hưởng đến thị trường của doanh nghiệp mà còn có thể liên quan đến những quyết định quan trọng về đời sống và việc xác định hành vi vi phạm pháp luật.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị việc sửa đổi Luật Đo lường phải gắn với yêu cầu bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ; đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 38-CT/TW của Ban Bí thư.
Một trong những trọng tâm được đặt ra là phát triển năng lực đo lường phục vụ nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. "Muốn làm chủ công nghệ, doanh nghiệp phải có khả năng đo, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Nếu năng lực đo lường không theo kịp, hoạt động nghiên cứu khó chuyển hóa thành sản xuất, doanh nghiệp cũng khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Liên quan đến nội dung này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung và kết quả đầu tư đối với hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và nền tảng số. Theo báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, dự kiến nhu cầu ngân sách khoảng 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 cho hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và củng cố nền tảng số.
Với nguồn lực dự kiến lớn, hiệu quả đầu tư cần được đánh giá bằng năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức giảm chi phí dịch vụ. Việc đầu tư thiết bị phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng, tránh việc mua sắm thiết bị hiện đại nhưng không khai thác hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực.
Giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm có căn cứ, có trách nhiệm
Một nội dung quan trọng khác được của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập là đổi mới phương thức quản lý đo lường theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm có căn cứ, có trách nhiệm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tán thành việc chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang cơ chế công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm theo hướng dự thảo đề xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hoạt động dịch vụ tự nguyện theo nhu cầu thị trường với các hoạt động kiểm định, thử nghiệm bắt buộc phục vụ quản lý Nhà nước.
Việc đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng cơ chế giám sát thực chất. Công bố năng lực cần đơn giản, công khai, không trở thành một thủ tục xin chấp thuận dưới hình thức khác. Kiểm tra phải dựa trên rủi ro, có tiêu chí đánh giá rõ ràng, tránh tình trạng doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần trong khi những nơi có dấu hiệu gian lận lại không được phát hiện kịp thời.
Đặc biệt, giảm tiền kiểm không đồng nghĩa với miễn các biện pháp kiểm soát bắt buộc đối với phương tiện đo. Việc miễn, giảm kiểm tra cần có căn cứ, xác định rõ trách nhiệm quyết định và kiểm soát, không để chính sách bị lợi dụng nhằm né tránh nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.
Đối với chuyển đổi số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu phải đồng thời nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí thực hiện. Nền tảng số hoạt động đo lường cần được xác định là thành phần của nền tảng quản lý hạ tầng chất lượng quốc gia.
Dữ liệu đã có phải được sử dụng lại phù hợp, tránh yêu cầu doanh nghiệp báo cáo trùng lặp cho nhiều cơ quan; việc cung cấp, chia sẻ dữ liệu phải gắn với bảo vệ bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu "phải bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, khi phát hiện đồng hồ điện, nước hoặc cột đo xăng dầu bị gian lận, cần xác định thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. Không thể chỉ xử phạt vi phạm mà quyền lợi của người bị thiệt hại vẫn chưa được giải quyết.
Yêu cầu này cũng cần được tính đến trong những lĩnh vực liên quan đến thuốc chữa bệnh và hoạt động khám, chữa bệnh. Sai lệch do thiết bị hoặc phương pháp đo có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến tài sản mà còn đến sức khỏe, tâm lý và đời sống của người dân.
Đối với Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý, mở rộng không gian phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và quản lý đúng trách nhiệm; mở rộng các dịch vụ, khuyến khích những ứng dụng công nghệ, tuy nhiên lưu ý ranh giới giữa bưu chính, vận tải, logistics, thương mại điện tử cần phải được xác định rõ.
Đồng thời, phải đảm bảo dịch vụ thiết yếu đến được với mọi người dân, sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, luật phải xác định rõ nguyên tắc lựa chọn phạm vi phục vụ, yêu cầu chất lượng, khả năng chi trả của người dân và trách nhiệm bảo đảm kinh phí. Hiệu quả phải được đánh giá bằng dịch vụ người dân được thừa nhận, không chỉ bằng số điểm phục vụ được duy trì.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phải đặt niềm tin và quyền lợi của người sử dụng ở vị trí trung tâm. Một bưu gửi có thể gửi qua nhiều đơn vị, nhiều công đoạn, người dân không thể tự đi tìm từng bên để xác định xem ai làm mất hàng, ai vi phạm?.
"Tôi tán thành nguyên tắc doanh nghiệp giao kết hợp đồng chịu trách nhiệm cuối cùng. Cần bảo đảm nguyên tắc đó để thực hiện bằng cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và bồi thường thuận tiện, có thời hạn rõ ràng.
Việc bồi thường cần hài hòa giữa quyền lợi khách hàng với đặc thù dịch vụ có số lượng lớn, giá cước thấp. Có thể quy định giới hạn trách nhiệm phù hợp nhưng phải công khai trước khi giao kết, có lựa chọn khai giá bảo hiểm hàng giá trị cao", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Đồng thời, đề nghị cân nhắc kỹ việc loại trừ toàn bộ thiệt hại gián tiếp, nhất là trường hợp cố ý gây thiệt hại.
Hoàng Bích - Hữu Thắng/Người đưa tin
