Quy định về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh đang nhận được sự quan tâm, nhất là khi doanh thu của hộ kinh doanh là căn cứ xác định nghĩa vụ tham gia.
Cụ thể, theo nội dung câu hỏi của bà T.T.T.H, theo quy định, từ ngày 1/1/2026, chủ hộ kinh doanh có mức kê khai doanh thu hằng năm trên 1 tỷ đồng thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, doanh thu dưới 1 tỷ đồng thì không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mà có thể tham gia BHXH tự nguyện.
Hiện nay bà H đang được cơ quan BHXH thu và tham gia BHXH với tư cách chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, theo quy định nêu trên, xác định bà không thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc do doanh thu không thuộc mức quy định. Trong thời gian tham gia BHXH bắt buộc, bà H đã đáp ứng đủ điều kiện để hưởng chế độ thai sản.
Bà H muốn hỏi, nếu sau này cơ quan BHXH xác định bà không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc thì số tiền BHXH đã đóng sẽ được xử lý như thế nào? Có được hoàn trả hoặc chuyển sang hình thức tham gia khác hay không?
Đối với chế độ thai sản mà bà H đã đủ điều kiện hưởng hoặc đã được giải quyết hưởng, có bị thu hồi hoặc phải hoàn trả do việc xác định sai đối tượng tham gia BHXH bắt buộc hay không? Căn cứ pháp lý nào điều chỉnh việc xử lý đối với trường hợp tham gia BHXH không đúng đối tượng nhưng không do lỗi của người tham gia?
Trả lời vấn đề nêu trên, BHXH tỉnh Quảng Ngãi cho biết căn cứ theo quy định tại điểm m khoản 1 Điều 2, khoản 2 Điều 27 và khoản 2 Điều 28 của Luật BHXH năm 2024, khoản 2 Điều 3 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc thì từ ngày 1/7/2025 chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Từ ngày 1/1/2026, tất cả các hộ kinh doanh đều phải kê khai doanh thu gửi cơ quan Thuế; theo quy định tại khoản 1 Điều 1, Điều 3 Nghị định số 141/2026/NĐ CP mức kê khai doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh trên 01 tỷ đồng/năm phải nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh (còn lại) thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ 1/7/2029.
Trường hợp bà H là chủ hộ kinh doanh xác định doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm thì không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, số tiền BHXH bắt buộc bà Hiền đã đóng trước đó sẽ được hoàn trả lại.
Cơ quan BHXH khuyến khích những chủ hộ kinh doanh không thuộc đối tượng tham gia chuyển sang tham gia BHXH tự nguyện và BHYT hộ gia đình ngay từ tháng liền kề để bảo đảm quá trình tham gia liên tục và quyền lợi an sinh lâu dài.
Bà H không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; vì vậy bà Hiền không được hưởng các chế độ BHXH, BHYT. Trường hợp bà H đã được giải quyết hưởng các chế độ BHXH, BHYT thì cơ quan BHXH sẽ thu hồi số tiền đã chi các chế độ BHXH, BHYT trước khi thực hiện giảm thu, hoàn trả tiền.
Quỳnh Anh (t/h)
