Nói luôn, tôi cũng là người… cao tuổi, dù hôm qua tôi tự nhận là chưa già lắm, vì chưa đủ tuổi đi dự hội nghị nhà văn cao tuổi, tên đúng của nó là "hội nghị đại biểu nhà văn lão thành Việt Nam" tổ chức năm 2023, và nếu năm nay có tổ chức thì tôi vẫn chưa đủ tuổi, vì phải đủ 70 tuổi mới được vinh dự ấy, tôi mới… mon men gần đấy thì chỉ ở nhà mà ngắm.
Đúng sáng 1/10, tức hôm qua, 5 giờ sáng tôi nhận được tin nhắn của nghệ sĩ Nhiếp ảnh Vũ Huyến. Ông nhắn và chuyển cho cái link bài báo viết về ông với tư cách người… cao tuổi. Theo đó, "ở tuổi U90, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Huyến nhận lương hưu khoảng 15 triệu/tháng". Ông vẫn dành thời gian duy trì thói quen đạp xe khoảng 40km mỗi ngày.
Tôi quen và được chơi với ông cũng vài chục năm nay, từ hồi ông còn là phó chủ tịch thường trực hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Tôi cũng làm ở một hội địa phương, vài lần đăng cai triển lãm Nhiếp ảnh mà ông là lãnh đạo hội hoặc trưởng ban tổ chức phải cắt băng khai mạc, nên quen nhau từ ấy.
Và cũng vài chục năm trước, có một bài báo viết về ông, nhưng không phải với tư cách nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh hay lãnh đạo gì cả, mà về chuyện ông… đi bộ. Rằng ông đi bộ dẻo dai và đều đặn, ngày nào cũng đi, mưa thì mặc áo mưa đi, lạnh thì tùm hụp áo ấm mũ kín tai mà đi. Nên sáng qua tôi nhắc lại với ông bài báo ấy thì ông nhắn lại: "Đi bộ từ năm 1985 đến covid được 175.000 km thì bị tràn dịch chân trái nên không điều trị mà chuyển sang đạp xe cho đến sáng nay. Bây giờ dịch cũng mất luôn. Hê hê. Đạp xe luyện cả phản xạ ấy và mắt vẫn liếc gái và đoán chính xác các vòng 1,2,3 từ cách xa 40 m"…, đúng là mắt… nghệ sĩ nhiếp ảnh.
Lại nhớ ông nghệ sĩ Nhiếp ảnh Thái Phiên, "vua" ảnh nuy Việt Nam suốt mấy chục năm nay, giờ cũng ngấp nghé 70 rồi. Ông này tài là, ảnh rất đẹp, tất nhiên rồi, nhưng cái rất tài là vợ ủng hộ chồng nhiệt liệt. Và các cô người mẫu đã đành, nhiều cô không phải mẫu, chỉ là những phụ nữ bình thường, muốn giữ lại thanh xuân của mình, qua ảnh, tất nhiên, phải xếp hàng đăng ký để đợi được ông chụp. Mà ông chụp thì trời ơi nó công phu kỹ càng, tất nhiên vì thế mà nó đẹp. Thái Phiên có tới 3 cuốn sách ảnh nuy bán chạy hơn rau sạch bây giờ chứ không phải như tôm tươi nữa, tôm tươi giờ rất nhiều, chứ rau sạch thì hiếm, là "Xuân thì", "Nắng sau rèm" và "Miền cổ tích"...
Trở lại ông Vũ Huyến, té ra ông là dân văn chương, học cùng lớp đại học Văn với cố Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, thế mà rồi thế nào thành nghệ sĩ Nhiếp ảnh, nhà phê bình nhiếp ảnh. Tất nhiên, dân văn nên ảnh ông nó lấp lánh chất trữ tình, chiều sâu văn hóa và đậm tính triết lý.
Ông nhắn tôi thế này: "Đừng đợi khỏe mới đi, mà phải đi để mà khỏe.
Đây là sai lầm lớn nhất của 90% người già chúng ta, và tôi cũng đã từng mắc phải.
"Khi nào hết đau chân rồi tôi sẽ đi bộ". "Khi nào hết chóng mặt rồi tôi sẽ ra công viên". "Khi nào khỏe hẳn rồi tôi sẽ đi gặp bạn bè".
Tôi đã đợi. Và càng đợi, tôi càng yếu.
Cho đến năm 70 tuổi, tôi mới ngộ ra một chân lý ngược đời nhưng đúng đến xót xa: Đừng đợi khỏe mới đi. Phải đi thì mới khỏe được. Vì cái giường là nơi giết chết người già nhanh nhất.
Các nhà khoa học Mỹ đã làm một thí nghiệm rùng mình: Cho một người già khỏe mạnh nằm trên giường chỉ 10 ngày không vận động.
Kết quả: Cơ bắp của họ mất đi 1kg. Xương loãng đi tương đương 10 năm lão hóa. Và trí nhớ giảm sút như người mất ngủ 3 đêm liên tục.
Cái giường êm ái chính là nấm mồ êm ái nhất.
Tôi có một người bạn, bằng tuổi tôi. Anh ấy bị ngã trẹo chân. Bác sĩ bảo nghỉ 2 tuần. Anh ấy nghỉ luôn 2 tháng cho "chắc ăn". Sau 2 tháng, chân anh ấy khỏi trẹo, nhưng đôi chân đã quên luôn cách đi vững. Bây giờ anh ấy phải chống gậy suốt đời, không phải vì cái chân trẹo, mà vì 2 tháng nằm yên. Người già chúng ta: Nằm một ngày, yếu một ngày. Nằm một tuần, mất một tháng sức khỏe. Đó là quy luật.
Đôi chân là trái tim thứ hai, nhưng ta lại bắt nó nghỉ hưu sớm nhất.
Cả cơ thể ta, tim đập suốt đời không dám nghỉ. Phổi thở suốt đời không dám nghỉ. Chỉ có đôi chân, 60 năm cõng ta đi khắp thế gian, đến 70 tuổi ta lại cho nó nghỉ hưu.
Ta thương nó nên không bắt nó đi. Nhưng ta không biết, đôi chân càng nghỉ, nó càng nhanh chết.
Bàn chân có hơn 7.000 dây thần kinh nối thẳng lên não. Mỗi bước chân ta đi là một lần não được mát-xa.
Người già không đi bộ, não sẽ teo lại rất nhanh. Đó là lý do vì sao người nằm nhiều hay lú lẫn, hay quên.
Bạn có để ý không? Những cụ 80-90 tuổi ở quê mà vẫn minh mẫn, nói chuyện vanh vách, đều là những cụ sáng nào cũng ra đồng, chiều nào cũng đi bộ quanh làng. Không có cụ nào nằm trong nhà mà minh mẫn cả.
Muốn đầu óc sáng, phải bắt đôi chân làm việc. Đi ra ngoài không phải là đi chơi, mà là đi tìm thuốc.
Nhiều người nghĩ đi cà phê với bạn già là tốn thời gian, là ăn chơi. Không. Đó là đi uống thuốc. Viên thuốc mang tên "Tiếng Cười".
Và tôi biết, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Huyến vẫn làm việc chuyên môn hàng ngày.
Tự… liên hệ bản thân, dẫu thua xa tuổi ông Vũ Huyến, tôi cũng vẫn hàng ngày, bất kể mưa nắng hoặc di chuyển trên đường, ngày nào cũng phải cày ít nhất 5km. Di chuyển bằng máy bay thì phòng chờ là nơi… đi bộ. Từng đi trên du thuyền thì… nóc du thuyền, nơi có cái bể bơi 5 sao ấy, đi vòng quanh đấy, tiện thể… nhìn ngó xung quanh,.... Và cũng từng tràn dịch gối như ông Vũ Huyến, khác là tôi phải mổ nên bác sĩ khuyên đi bộ nhẹ. Ơ lại có đi nhẹ đi nặng nữa, thế là tôi… chia đôi, nếu sáng 2km thì chiều 3, và ngược lại.
Và vẫn làm việc đầu óc: đọc sách, viết, như một cách luyện tập não, không cho nó teo.
Tuần trước tôi về quê giỗ mẹ. Quê tôi vốn dĩ là nông thôn, mới lên phường thuộc thành phố Huế. Sáng sớm ở cái sân công viên sát nhà ấy, hàng trăm các bà các cô quần sooc áo thun đồng phục ra thể dục. Xếp hàng rồi… đấm lưng cho nhau, rồi múa, rồi nhảy, rồi đi ăn sáng, cà phê.
Nhưng đấy là bề nổi. Bề chìm, vẫn còn những số phận người cao tuổi buồn hoặc long đong. Nhớ năm ngoái, Tổng bí thư Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng nói về người cao tuổi, trong đó nhấn mạnh việc "Cần có viện dưỡng lão chăm người già, sáng đón đi, chiều đưa về", như đưa đón học sinh. Nước ta, cho tới giờ, các viện, nhà dưỡng lão cho người già vẫn còn rất ít, và nếu có thì khá đắt, chưa hợp với thu nhập của người cao tuổi.
Sang các nước phát triển như Đài Loan, Singapore…, tôi thấy người già vẫn đi làm, mà làm các dịch vụ chân tay như bảo vệ, chăm sóc cây, giữ xe, hướng dẫn viên... Nghe nói họ đi làm không phải vì tiền, mà vì lòng tự trọng của họ, không muốn thành người thừa, và quan trọng, họ coi đấy như một cách thể dục.
Thì nhân ngày quốc tế người cao tuổi, viết vài chuyện về người cao tuổi, và mong, người cao tuổi Việt Nam tiếp tục sống vui sống khỏe, sống có ích. Được biết, cả nước hiện đang có hơn 2,5 triệu người cao tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, 1,2 triệu người cao tuổi được hưởng chính sách ưu đãi đối với người có công…và hiện nay tốc độ già hóa khá nhanh. Người cao tuổi, một mặt họ là đối tượng chính sách, mặt khác rất nhiều người vẫn đang tự lao động để nuôi mình và đóng góp cho xã hội. Mặt nữa, chính họ cũng là đối tượng để… kinh doanh. Các nhà dưỡng lão là một ví dụ…
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả
Văn Công Hùng/Người Đưa Tin
