Tôi nhớ mình đã buột miệng thốt lên câu thơ kiểu… Bút Tre: "Máy khoan dùng phá bê tông, mà giờ dùng để khoan… mông con người"…
Ngày xưa, thời còn mù mờ nhiều thứ, ở nông thông Việt Nam có "hệ thống" lang vườn. Ấy là các ông, bà có nghề gia truyền, người thì ba bốn đời, người thì mới vào nghề nhưng có tay nghề như gia truyền. Nhưng quả là, họ khá được việc, ít nhất là các bệnh thông thường. Và chính các bà mụ vườn ấy, đa phần đảm nhiệm chức năng của nữ hộ sinh bây giờ, rất nhiều anh hùng mỹ nhân một thời đã ra đời từ bàn tay các bà mụ.
Nhưng rồi, khoa học phát triển, những ông, bà lang vườn thứ thiệt thì còn tồn tại chứ đa phần là "xếp nghề" nhường chỗ cho các y bác sĩ được đào tạo bài bản làm việc ở hệ thống y tế từ xã tới trung ương.
Tuy thế, cái tư tưởng "có bệnh thì vái tứ phương" vẫn tồn tại, nhất là khi gặp bệnh trọng, khoa học đã bó tay, nhưng người bệnh vẫn khát sống, gia đình vẫn muốn "còn nước còn tát", thì người ta vẫn tìm các thầy lang, nhất là các ông, bà lang chữa bệnh trọng như ung thư.
Nhưng quả là rất lạ khi mà, tới giờ, chỉ những thứ bệnh thông thường mà vẫn rất nhiều người tin vào các thầy lang vườn, như cái vị vừa dùng… khoan chữa bệnh xương khớp là ví dụ mới nhất.
Trước đấy thì trăm ngàn trường hợp chữa bệnh hài hước, nhưng vẫn có rất nhiều người tin và theo, như cách họ quảng cáo là… chữa bách bệnh, bằng… sờ bệnh nhân, bằng cho uống nước lã, học lớp 7 tự chế thuốc kiểu bột khoai lang chữa câm điếc bẩm sinh vân vân…
Quả là chúng ta từng có một hệ thống các "lang vườn" rất giỏi, họ chính là các thầy thuốc dân gian chữa bệnh bằng đông y, thuốc nam thuốc bắc và thậm chí cả bằng… mẹo, như nắn chân nắn tay. Nhưng họ phải học hành tử tế, từ những kinh nghiệm truyền đời của cha ông, chứ không phải vụt phát họ thành "thần y" để chữa bách bệnh như các vị lang bây giờ quảng cáo và rất nhiều người nghe theo để rồi họ thì ôm tiền, còn mình thì ôm bệnh để tiếp tục nghèo.
Ngay chuyện bà mụ đỡ đẻ, không phải ai cũng làm được. Đấy là những người… xuất chúng, có khả năng hiểu biết về sinh nở từ kinh nghiệm cá nhân, gia truyền tới sự thông minh vốn sẵn, mỗi làng, thậm chí vài làng mới có một người. Nhưng cũng rất phập phù, sự sống và cái chết trong những ca giao phó cho bà mụ như thế hết sức mong manh, cửa sinh cửa tử rất gần nhau, nhưng vì không còn con đường nào khác, nên đành.
Hồi ấy có những câu chuyện kể lại cười ra nước mắt, như vợ đẻ khó thì bà mụ bắt chồng… leo lên mái nhà tụt lên tụt xuống, rồi chồng chạy ra đầu làng gõ xoong nồi và… khóc vân vân.
Còn tiếu lâm thì… nhử trẻ con ra ăn kẹo: bà mụ đỡ mãi nhưng bé không chịu ra, ông thầy đồ lấy sợi chỉ cột cái kẹo rồi nhấp nhấp: ra ông cho ăn kẹo. Sản phụ phịt cười thế là đứa bé văng ra. Và tin đồn nhân lên: thầy đồ giỏi, dùng… kẹo đỡ đẻ…
Khoảng hai chục năm trước, ngành y tế đã tổ chức hệ thống "cô đỡ thôn bản" rất đắc dụng để thay thế hệ thống các bà mụ cắt rốn bằng nứa, tắm bé trong… chậu sành. Họ được trang bị kiến thức cơ bản rất tốt để xử lý ban đầu các trường hợp bất ngờ, trước khi kịp chuyển các sản phụ tới các trạm xá…
Một dạng "chữa bệnh" hiện đại nữa là nghe các bác sĩ… mạng.
Cũng vừa qua công an đã phá hàng loạt các bác sĩ mạng như thế.
Cứ có cái điện thoại thông minh, mở ra là thấy hàng loạt "bác sĩ mạng" quảng cáo chữa bệnh và bán thuốc. Mới nhất là vụ "bác sĩ mạng" bán thuốc yếu sinh lý ở Cao Bằng bị bắt. Họ đã bán hơn 40.000 đơn thuốc thu về 120 tỷ. Ôi đàn ông nước ta, vừa yếu… sinh lý, vừa yếu cả… tâm lý, nghe quảng cáo phát là thùn thụt nghe. Mà đấy là mới một ông này, một vụ này, còn rất nhiều người như thế, không chỉ chữa yếu sinh lý, mà cũng bách bệnh như các ông bà lang vườn…, search trên mạng một lệnh, hàng ngàn kết quả.
Cái ông nói câu nổi tiếng tới giờ thi thoảng cũng được nhắc lại như một câu chuyện để cười: Tôi sống đến bảy mươi tuổi mà chưa bao giờ thấy… ấy, hình như cũng là từ một quảng cáo thuốc hay y học gì đấy.
Một loại nữa cũng vừa bị phanh phui cả loạt là có cửa hàng biển hiệu đàng hoàng, áo trắng tinh, khẩu trang kín mặt chỉ còn lúng liếng đôi mắt, dao kéo xủng xoẻng đúng "nghiệp vụ" y, khi bệnh nhân đã tô hô yên vị thì bắt đầu bị… kể bệnh, toàn bệnh nguy hiểm chết đến nơi, và các gói giá cắt cổ được đưa ra. Và cũng đã hàng trăm, thậm chí nhiều hơn, người (cho là mình bị bệnh) bị lừa như thế.
Và nhiều hơn nữa là thực phẩm chức năng, mà vụ kẹo Kera là ví dụ cũng mới rợi, đã phơi bày sự thật về một hoa hậu và một KOLs.
Mới nhất nữa, là một trong những nghệ sĩ điện ảnh hàng đầu Việt Nam vừa phải lên tiếng "kêu cứu" trên mạng vì bị gán cho là liên quan tới cái viên thuốc giả An cung gì đấy có tác dụng chữa bách bệnh, và cũng có tác dụng làm giàu cho bọn làm thuốc giả này.
Có cung thì có cầu, rõ ràng tình hình… sức khỏe dân ta đang cần bác sĩ và cần thuốc, và "may mắn" là, có "bác sỹ" và "thuốc" xuất hiện phục vụ ngay.
Thì quả là, đúng là, đầy đủ là và cũng tóm lại là, muôn hình vạn trạng… lừa, thượng vàng hạ cám chuyện sức khỏe, và cũng trăm ngàn kiểu niềm tin của dân ta để đi tìm sự trường sinh.
Vấn đề là, nó đã bào mòn, làm tổn thất cả tinh thần và vật chất của xã hội, làm niềm tin bị phân tán, dù về cơ bản, chúng ta có một hệ thống y tế hoàn chỉnh từ trung ương tới địa phương và một đội ngũ cán bộ nhân viên y tế ngày càng giỏi giang, hùng mạnh?
Thế mà dân ta vẫn bị lừa, và những kẻ đi lừa vẫn nhởn nhơ sống?
Rõ ràng đấy là câu hỏi mà đời sống đang và đã đặt ra, và xã hội có trách nhiệm phải trả lời.
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả
Văn Công Hùng/Người đưa tin
