Chính thức thì là từ năm 2017, huyện Chư Păh khi ấy mới quyết định tổ chức lễ hội hoa dã quỳ ở núi lửa Chư Đang Ya và kéo dài cho tới bây giờ, tức đã được… 9 năm.
Bản thân người Jrai ở vùng này, và ở tất cả những nơi có dã quỳ, không tổ chức lễ hội cho riêng loại hoa này, tức nó không phải là lễ hội dân gian, mà nó là lễ hội hiện đại, do Nhà nước chủ trương và tổ chức.
Chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm nay dự kiến diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11 tại phường Pleiku và xã Biển Hồ với nhiều chương trìnhh phong phú. Các chuỗi sự kiện được mở rộng khi Gia Lai đăng cai năm du lịch quốc gia, và cuối tháng 12 này sẽ kết thúc năm du lịch 2026.
Đặc biệt lần này, tỉnh Gia Lai nhiều lần nhấn mạnh tới yếu tố nguyên bản, truyền thống, tôn trọng và đề cao bản sắc văn hóa bản địa. Cái nhà rông truyền thống thay thế cho cái nhà rông bê tông kịp khánh thành trước sự kiện là một minh chứng. Sẽ có cái lễ cúng nhà rông nguyên bản Tây Nguyên như một điểm nhấn của sự kiện này. Vấn đề là, những người có thể tham gia giờ khá hiếm. Ví dụ mỗi lễ hội có một bài chiêng khác nhau. Chiêng mừng nhà rông khác chiêng bỏ mả, giờ kiếm người chơi cho đúng cũng khó.
Và mới thấy cái sự bảo vệ truyền thống, bản sắc, nguyên bản… nó khó như thế nào.
Tất nhiên chúng tôi cũng nhiều lần viết, không phải cứ bảo thủ khư khư cái cũ khi mà xã hội phát triển, nhưng quả là, giờ chơi cái món du lịch, thì càng cũ lại càng thu hút khách.
Thì cái sự tổ chức Festival cồng chiêng nó cũng là cái mới. Trước kia, mỗi làng có đội chiêng của mình riêng, chả thi thố liên hoan gì, dẫu trong các bài chiêng có hẳn bài những người chơi chiêng nói chuyện với nhau bằng chiêng.
Giờ nhiều làng, nhiều dân tộc, nhiều lứa tuổi… gặp nhau trong một cái Festival cồng chiêng cũng là dịp để… khoe mình và học bạn.
Cũng như cái món hoa dã quỳ, đã bao nhiêu năm như thế, nở rồi tàn. Nó được người Pháp đưa giống từ Mexico vào trồng với mục đích làm phân xanh phục vụ các đồn điền của họ. Rồi tiến tới nó… lấn đất của người, bị người ghét, xua đuổi, chặt phá. Rồi lại cũng một ngày, có người phát hiện, ơ kìa nó đẹp. Thế là tổ chức sự kiện cho người tới ngắm, nhất là "phong trào" checkin bây giờ, để có bức ảnh sống ảo, người ta sẵn sàng làm nhiều việc rồ dại để có bức ảnh đăng "phây" mà mới nhất là báo chí đưa tin mấy chị phụ nữ ngồi xếp bằng chụp ảnh ở khúc cua nguy hiểm nhất ở đèo Hải Vân vừa bị phạt 1,5 triệu, 6 người chia nhau. Thế thì ngàn ngạt dã quỳ đúng mùa kia, ngụp lặn trong nó, bơi trong nó, chìm giữa nó, mà chụp mà quay mà tạo dáng các kiểu, lại chả khoái ngất ngây ư?
Nó vàng tận cùng, cánh dầy, nhiều lớp, tới lá cũng mướt xanh, xanh đến nghi ngại khi hết mùa hoa, và cả những quả dã quỳ khô nữa, té ra dã quỳ cuối mùa cũng có vẻ đẹp riêng của nó. Những khẳng khiu khô đét nhưng vẫn vươn lên trời như một minh chứng cho sự bất tử của dã quỳ, những tương phản giữa nắng tươi mỡ màng và màu đen của xác hoa, của quả, những tạo hình kỳ dị như dệt như đan thành những vệt kỷ hà giữa trời xanh nắng vàng và gió khiến con người phải ngác ngơ tự hỏi, lẽ nào cho đến phút cuối của cuộc đời, dã quỳ vẫn còn muốn gửi gì đó vào trời xanh, vào thiên nhiên những khát vọng vươn tới và cả khát khao về sự tự do bất diệt của mình.
Cũng như rừng, từng là một phần của đời sống Tây Nguyên, bảo bọc hòa quyện Tây Nguyên, làm nên một Tây Nguyên đúng nghĩa, giờ dã quỳ cũng đang cùng với Tây Nguyên kết tủa một mùa du lịch thú vị.
Và cái núi lửa Chư Đang Ya kia nữa. Hàng triệu năm nó im lìm thế. Cao nguyên Pleiku ấy, nó được hình thành nên từ hàng trăm ngọn núi lửa lớn nhỏ, núi âm thì lõm xuống mà cái lớn nhất là Biển Hồ còn lại là các thung lũng nhấp nhô, núi dương thì cao như núi Hàm Rồng (Chư H'Drông), và ngọn Chư Đang Ya này.
Thì lâu nay bỏ hoang thế, dân trồng gừng và dong riềng. Nghe nói Chư Đang Ya nghĩa là củ gừng, còn dong riềng ở đây thì ngon nổi tiếng. Và người dân từng khốn khổ vì bị dã quỳ tranh đất, năm nào cũng thế, công việc đầu tiên của mùa mới là chặt phát dã quỳ để lấy đất trồng hoa màu.
Giờ dã quỳ thành đặc sản.
Và tôi phát hiện là, hoa dã quỳ ở các miệng núi lửa của Gia Lai là đẹp nhất. Nó vàng hơn cả vàng, vàng thánh thiện và tinh khiết. Nó mỡ màu mượt mịn chứ không xơ xác, dù nó, ở trên núi ấy, như Hàm Rồng và Chư Đang Ya, thường xuyên phải chống chọi với mùa gió Cao nguyên kinh người. Nhưng càng gió càng nắng, nó càng đẹp mê hồn, càng vẹn nguyên chứ không bị xơ xác. Nó mơn mởn và đầy hứng khởi, nó rạo rực và miên man. Tôi từng tếu táo giải thích với bạn bè rằng, sở dĩ nó được thế là bởi nó có âm hưởng của nham thạch núi lửa từ hàng triệu năm trước kết tụ lại? Sau này có ông bạn làm địa chất cười bảo: Ông nói cũng có lý chứ không phải không. Và cái sự dã quỳ Pleiku đẹp hơn nơi khác thì đã được nhiều người xác nhận. Tôi cũng từng là người bị... ghét vì cái thời khó khăn ấy chả làm gì nên cơm cháo mà cứ đi ca ngợi dã quỳ, cho đến khi người ta công nhận ông này viết nhiều về dã quỳ là có lý...
Và, nói thêm điều này, chả cứ Tây Nguyên có dã quỳ. Nhiều nơi trên đất nước Việt Nam ta có dã quỳ, kể cả... Hà Nội. Nhưng quả là, dã quỳ Tây Nguyên nó vẫn… dã quỳ hơn.
Và bây giờ, quyện 3 món ấy với nhau: Cồng chiêng, núi lửa và hoa dã quỳ thành hẳn một sự kiện văn hóa du lịch lớn.
Và cũng tất nhiên, sẽ trăm ngàn cái khó, bởi bản chất của các cái mà sau này chúng ta gọi là lễ hội ấy, là nó tự thân, nó không có diễn viên cũng không có khán giả. Nó hòa làm một trong một chỉnh thể nghi lễ.
Nhưng nó cũng như cái nhà rông làng Ia Gri, ngay chân núi lửa Chư Đang Ya ấy, đập cái nhà rông bê tông vô cảm lạnh lẽo dù đã thi công được mấy tỷ, giao cho bà con tự làm, nó nên hồn nên cốt hẳn. Nó quyện với làng, với núi, với người, với cồng chiêng… làm nên một Tây Nguyên độc đáo.
Tất nhiên, mùa này ấy, cả Tây Nguyên sẽ rực vàng sắc dã quỳ. Tôi thì, nói thật, thay vì vào Chư Đang Ya những ngày chật chội đông đúc ấy, tôi lái xe chạy về phía Nam và Tây Gia Lai, những là Mang Yang, Chư Prông, Chư Sê, Đức Cơ…, cứ là ngờm ngợp dã quỳ, để dành Chư Đang Ya cho bạn bè ở xa đến.
Tức là, theo tôi, tới một lúc nào đó, lễ hội hoa dã quỳ không cứ chỉ ở Chư Đang Ya, mà có thể kéo sang nhiều địa phương lân cận. Vấn đề là cách tổ chức như thế nào?
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
Văn Công Hùng/Người Đưa Tin
