Người này, và vợ, là 2 người Kinh, tên chồng là Đỗ Thành Tín, và vợ Dương Thị Phượng, cùng sinh sống ở thành phố Kon Tum cũ. Kể, Kon Tum thì cũng là Tây Nguyên, nhưng xưng là… già làng thì quả là liều mạng.
Già làng Tây Nguyên hiểu theo một cách nôm na nhất thì đấy là một người Tây Nguyên bản địa, và... già, tất nhiên, nhưng không cứ là phải già nhất làng, vì họ còn phải có uy tín. Mà ở xã hội Tây Nguyên ngày xưa, người có uy tín chính là người biết giải mã các giấc mơ, biết thay dân làng đối thoại với Yang, với thần linh, biết hành xử một cách thông minh nhất, đúng nhất, hợp với quyền lợi số đông nhất giữa cộng đồng làng, biết giúp dân làng tìm đất lập làng, xử lý việc chiến tranh, dịch bệnh, có uy để giải quyết các vấn đề từ lớn đến nhỏ trong làng...
Chúng ta biết xã hội Tây Nguyên xưa gần như khép kín, ứng xử với nhau trong cộng đồng theo luật lục, vì thế vai trò của già làng là vô cùng quan trọng. Nó cũng là nơi sinh ra các hủ tục, có hủ tục bây giờ là tội ác như đổ chì, lặn nước, xử loạn luân... nhưng đồng thời nó cũng làm cho tôn ti trật tự của làng được giữ vững, cấu kết làng trong một chỉnh thể thống nhất, vững bền... nhờ thế mà dù còn lạc hậu, thô sơ, dù thường xuyên du canh du cư, thường xuyên đứng trước nguy cơ dịch bệnh hoành hành dẫn đến có thể xóa cả cộng đồng... nhưng các làng Tây Nguyên đã tồn tại và giữ được nhiều phong tục tập quán, cách ứng xử với nhau, với tự nhiên rất hợp lý và hợp quy luật sống...
Tất nhiên bây giờ già làng có nhiều sự thay đổi để hợp với thời đại, như có già làng là nữ, mà bà già làng tên H'lâm ở xã Ia Mơr, huyện Chư Prông (cũ), nguyên là thượng úy Quân đội Nhân dân Việt Nam là ví dụ, như ông Đinh Wiêu, một già làng kiêm nghệ nhân rất lạ. Thường thì người ta giỏi cái gì thì chỉ giỏi sâu cái ấy, và như thế là quá quý rồi. Đằng này ông giỏi tuốt. Ông có thể đan lát rất giỏi, từ gùi cho đến các đồ bắt cá, bẫy chim, bắt thú... Là một trong không nhiều những người có thể chỉnh chiêng ở Tây Nguyên, ông còn là người hơ a mon rất giỏi. Cái món mà người Kinh chúng ta gọi là kể khan ấy. Nó đòi hỏi người kể vừa phải có trí nhớ trác tuyệt, có khả năng kể và diễn nữa. Chưa hết, ông còn là nghệ nhân chế tác và biểu diễn nhạc cụ rất tài. Dưới tay ông, đoạn trúc, ống vầu... đều trở thành những Klong Put, Đinh Yơng, T'rưng, K'ní... cái lá trên cây nó là cái lá, ông ngắt cho vào mồm nó thành tiếng lòng nỉ non thánh thót khiến bao nhiêu thiếu nữ xiêu lòng thổn thức, vén sàn nhìn xuống, tim đập râm ran... Tôi có cảm giác ông như một người khổng lồ chứa trong bụng mình nhiều người đàn ông Tây Nguyên tài hoa khác.
Trước đó, có những già làng mà nhắc tới hầu như ai đã đi học đều biết như cụ Mết, một nhân vật văn học trong tác phẩm "rừng Xà nu" nhưng có thật ngoài đời. Như ông Núp, cũng vừa là người thật lại vừa nhân vật văn học, dẫu chưa bao giờ ông là già làng theo nghĩa đen của từ này, nhưng từ lâu rồi, ông đã là già làng của nhân dân các dân tộc Tây Nguyên...
Thế mà cái anh chàng Đỗ Thành Tín dám xưng "Già làng Tây Nguyên" thì đúng là ngạo phạm.
Còn cái món rượu sâm Ngọc Linh của anh ta thì cũng rất đáng bàn.
Theo như thông tin chính thức thì Đỗ Thành Tín và vợ bị khởi tố vì tội: "xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp sâm Ngọc Linh". Rằng cái tên "Sâm Ngọc Linh" này trùng với chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" đã được bảo hộ tại Việt Nam theo Quyết định số 3235/QĐ-SHTT ngày 16/08/2016 của Cục Sở hữu trí tuệ về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký CDĐL số 00049 cho sản phẩm sâm Ngọc Linh, trong đó Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kon Tum (nay là Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi) và Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Nam (nay là Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng) là tổ chức quản lý.
Tức là mới chỉ xâm phạm cái tên Ngọc Linh thôi, còn chưa tính tới nó có thật là… Ngọc Linh không?
Của đáng tội, sâm Ngọc Linh ấy, từ vô danh mọc trong rừng Ngọc Linh quanh năm mây phủ ấy, vụt một phát, trở thành quý hiếm, dù trước đó nó cũng đã nổi tiếng với tên gọi "Tinh sâm khu 5", một sản phẩm nửa rượu nửa thuốc được công ty dược Gia Lai - Kon Tum sản xuất, và nghe nói từ khi còn chiến tranh, ở trong rừng ấy, anh em quân dân y và cán bộ kháng chiến trong cứ đã biết món quý hiếm này.
Đâu như mới tháng trước có một vụ liên quan đến sâm Ngọc Linh, là vụ "Chủ tịch Tập đoàn Mỹ Hạnh lừa nhà đầu tư góp 1.300 tỉ, dùng 125 tỉ mua nhà, xe Mercedes", để thấy giờ nó quý hiếm và cũng… mong manh đến như thế nào.
Đâu chả biết, chứ chỗ tôi sống, Pleiku ấy, và vùng lân cận, giờ vào nhà hàng, hoặc là uống bia, hoặc rượu mang theo, và đa phần là, uống rượu sâm Ngọc Linh của quán. Có hai loại chính, một là rượu của quán ngâm, chủ yếu là sâm dây, uống cũng được. Và loại hai, có chai nhãn mác hẳn hoi.
Và đương nhiên đã có chai công nghiệp, có nhãn mác thì phải tin thôi.
Cái món "rượu sâm Ngọc Linh" của ông "Già làng Tây Nguyên" kia không biết thuộc loại nào?
Một ông bạn rành sâm nói với tôi: giờ sâm Ngọc Linh giả khá nhiều. Thậm chí muốn nó lớn nhanh, nhiều mắt, nhăn nheo khúc khuỷu cũng… không khó. Nên chả phải ngẫu nhiên mà mấy địa phương có sâm Ngọc Linh phải sắm máy kiểm định sâm?
Thì cũng đúng, nó là loại mọc hoang trong rừng, mỗi năm được một mắt, tức một đốt củ thôi, lá, quả cũng thế, rất hiếm. Thế mà thấy nhiều nơi bày cái chai to uỳnh, hàng chục lít, trong ấy hẳn một cây sâm Ngọc Linh nguyên thân rễ lá thì… không nghi ngờ mới lạ?
Thấy cái ảnh trên trang "Công an Quảng Ngãi" thì cái "cửa hàng Già làng Tây Nguyên" cũng khá chuyên nghiệp, cũng làm cái mái nhà rông có điểm nhấn là lá sâm. Người ở xa tới, mà chả cần ở xa, ngay địa phương thôi, thấy cửa hàng xịn xò chuyên nghiệp thế, phía trong lại chai lọ lỉnh kỉnh rượu sâm tới sâm mật ong… lại chả hăm hở xuống tiền mua làm quà hay để dùng.
Nên cả hai, xưng "già làng Tây Nguyên" và vi phạm quyền sở hữu công nghiệp cũng đều là vi phạm.
Tất nhiên, cũng có thể hai người này không hiểu rằng như thế là vi phạm? Nhưng dù sao cũng đã vi phạm tới mức bị khởi tố, bắt giam, nó sẽ là bài học và sự cảnh tỉnh những người khác…
* Bài viết theo quan điểm tác giả!
Văn Công Hùng/Người Đưa Tin
